Cố Tổng bí thư Lê Duẩn và ‘Làm chủ tập thể’…

Cố Tổng bí thư Lê Duẩn và ‘Làm chủ tập thể’…

Cập nhật lúc 06:05, Thứ Hai, 10/07/2006 (GMT+7)
,

(VietNamNet) – Cuộc trò chuyện với ông Lê Kiên Thành về quan điểm “làm chủ tập thể” của cố TBT Lê Duẩn. Kỷ niệm 20 năm ngày mất của ba mình ông Thành nói: Tôi luôn nhớ lời cha tôi thường nói với đồng chí của Người và các con: “Là người cộng sản, mỗi ngày hãy tự kết nạp lại mình vào Đảng”.

Cố TBT Lê Duẩn và các con trai năm 1983. Anh Lê Kiên Thành đứng thứ 2 từ phải sang. Ảnh tư liệu gia đình.

Anh có muốn tránh xa khỏi con đường chính trị không?

– Không, làm sao tránh được. Trong gia đình tôi, bất kể làm gì thì khi gặp nhau thì chỉ nói chuyện chính trị thôi, như lẽ sống vậy.

Lần đầu tiên nhận được thư của ba tôi, trong đó có một câu khiến tôi nhớ mãi: Ba cũng rất muốn sau này con đi theo con đường của ba…

Thế rồi, vì sao anh và những người trong gia đình  không ai đi theo con đường chính trị của cha?

– Tôi không biết rõ lắm nhưng hình như sau đó, cha tôi lại muốn con cái nên tránh xa “vùng ảnh hưởng” của mình ra.

Hoặc là nhiều người không tạo điều kiện để con cái lãnh đạo có thể tiếp cận với con đường chính trị. Tôi nhớ anh cả mình từng tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ, khi quân đội bắt đầu phong quân hàm thì anh ấy đã là đại úy. Thời điểm đó họ lại chọn một số con cái cán bộ có trí thức đi học một số ngành đặc biệt và họ chọn anh ấy học ngành kỹ thuật hàng không. Trong quân đội, nếu đi theo các ngành kỹ thuật thì khó thăng tiến nhất. Cá nhân tôi cũng ở không quân, kỹ sư hàng không – thiên về kỹ thuật nên sau này đi làm cũng không gần với chính trị được.

Với tôi, cái danh lớn nhất là “con trai ông Duẩn”

Với tất cả những phát ngôn trên báo chí như thế này, anh có bị những bạn bè, đồng chí cũ của cha mình nhắc nhở gì không?

– Thực ra bạn bè, đồng chí của cha tôi cũng không còn bao nhiêu. Trước đó, tôi cũng từng tâm sự với các cụ nhiều lần về những ý kiến tâm huyết của mình với đất nước.

Có người nói rằng, sau một thời gian làm doanh nhân, có của ăn, của để, anh bắt đầu quan tâm đến việc lập danh. Đã có bao giờ anh “nhắm” đến một vị trí nào đó trong hệ thống không?

– Cũng đã có người băn khoăn về việc lẽ ra tôi có thể có một chỗ đứng nào đấy. Tôi nói: Cháu nói thật với chú, đối với cháu không có cái danh nào cao hơn cháu là con của ba cháu. Cháu mà làm đến thứ trưởng, bộ trưởng chẳng hạn thì đến khi cháu chết đi, người ta cũng chỉ nói là “con ông Duẩn” thôi chứ không nhắc đến tên cháu đâu.

Vừa rồi, trong chuyến sang Hàn Quốc theo lời mời của một ĐBQH nước đó, tôi lại thêm một lần nữa chứng thực chuyện này. Người ta đã rất trọng thị tôi vì là “con trai ông Lê Duẩn”. Tôi hiểu, cái danh mà cha tôi để lại là quá lớn, và tôi cũng không định và không thể thoát ra khỏi cái bóng đó.

Tất nhiên, ngay tại thời điểm này, ngẫm lại, tôi vẫn khao khát làm điều gì đó cho đất nước, dù có thể chỉ là việc nhỏ nhoi.

Và việc mà tôi đang làm đây, đối diện với những câu chất vấn của bạn – cũng là một việc có ích cho đất nước. Cha tôi không chỉ là người sinh thành ra chúng tôi mà lớn hơn hết – ông là một nhân vật có ảnh hưởng tới chính trường Việt Nam trong một thời gian dài. Những gì mà hôm qua cha tôi từng tâm đắc như “xây dựng cấp huyện”“tinh thần làm chủ tập thể” mà hôm nay không ai nhắc lại, đối với chúng tôi, đó là niềm tự hào bởi vì lịch sử mãi mãi sẽ nói rằng đó là ý kiến riêng của cha tôi. Nhưng mặt khác, tôi không muốn những tư tưởng của ông bị lớp trẻ hôm nay nhìn lại một cách không công bằng.

“…Cổ phần hóa là làm chủ tập thể”

Vâng, “Làm chủ tập thể” – một cụm từ quen thuộc một thời sau này đã bị nhiều người cho rằng nó đã thủ tiêu tinh thần trách nhiệm cá nhân của mỗi người trước tập thể. Nói tóm lại, không ít người nói rằng Tổng bí thư Lê Duẩn đã duy ý chí khi kêu gọi tinh thần “Làm chủ tập thể”?

Lòng yêu nước là gì? Lòng yêu nước không duy ý chí à? Tại sao một người ở Lạng Sơn có thể thanh thản hi sinh ở tận Cà Mau, Củ Chi. Họ đâu có chờ đợi để được chia cho họ một mảnh đất ở trong đó. Họ hiểu rằng cả đất nước này là của chung và khi có giặc là phải chết, chết chung với nhau, sống chung với nhau. Bản chất của lòng yêu nước đã là làm chủ tập thể rồi.

Và khái niệm làm chủ tập thể có thể áp dụng trên mọi phương diện chứ không chỉ trên lòng yêu nước. Trong một quan hệ về mặt tư liệu sản xuất, về quản lý văn hóa… có khái niệm làm chủ tập thể. Nhiều người cứ nói rằng chuyện đó như là cái gì ảo tưởng, cái gì đó hơi duy ý chí. Không, tôi hiểu rằng cha tôi đã nhìn thấy đó là phương cách để chúng ta thực hiện một xã hội dân chủ kiểu mới.

Khi là một doanh nhân rồi, anh có nói với những công nhân mình về tinh thần “làm chủ tập thể” và anh hi vọng quản lý tốt doanh nghiệp của mình chỉ với việc kêu gọi tinh thần làm chủ tập thể không?

– Không phải là kêu gọi mà là phải tạo ra thể chế để mọi người có cơ hội làm chủ tập thể. Cổ phần hóa thực chất là đang làm chủ tập thể. Bình thường không thể giáo dục người công nhân được rằng anh là chủ cái nhà máy đó nhưng khi chia cổ phần thì từng người công nhân hiểu rằng họ sẽ cùng những người khác làm chủ nhà máy đó. Có nhiều người Nhật khi gặp cha tôi đã nói với ông là “trong tất cả luận thuyết XHCN chúng tôi phục nhất cái ý kiến của đồng chí là làm chủ tập thể”.

Tôi còn nhớ một ông tỷ phú người Nhật nói một trong bí quyết làm giàu của mình là nhờ đọc Mác và khắc phục toàn bộ những điểm yếu của chủ nghĩa tư bản mà Mác chỉ ra. Họ nói ở nước Nhật bây giờ không có khái niệm đình công nữa vì công nhân đã tìm thấy lợi ích của mình trong những công ty, nhà máy được cổ phần hóa.. Khái niệm làm chủ tập thể thông qua việc bán cổ phần, cổ phiếu đã được họ thực hiện từ rất lâu rồi. Khi ở giai đoạn đất nước rất sơ khai, chúng ta đã tìm ra được khái niệm “làm chủ tập thể” để khắc phục việc xung đột lợi ích.

Có một số người nói với tôi rằng: Anh đã thần tượng cha mình như thần thánh. Với lại, con không thể nói khác đi về những gì cha mình đã làm. Có lúc nào anh có ý nghĩ rằng mình luôn nhìn cha bằng đôi mắt của con trẻ kể cả khi đã lớn, nhất là đối với chuyện “làm chủ tập thể” này?

Không! Có rất nhiều điều cha tôi nói nhưng đến khi ông qua đời, và tôi đã trải qua nhiều năm tháng sống, tôi mới thấu hiểu và chia sẻ được.

Ví dụ, cha tôi có nói một câu nói mà hồi còn nhỏ tôi giật mình vì khác với những điều mình học: “Ba không thích dùng chữ chuyên chính vô sản vì chuyên chính vô sản bản chất chỉ là thay áp bức này bằng áp bức khác. Làm chủ tập thể là không phân biệt giai cấp, không phân biệt tôn giáo, không phân biệt gì cả. Đó là một khái niệm văn minh”. Và ông nói chuyên chính vô sản là công cụ trong một giai đoạn thôi, chưa bao giờ là mục đích của cách mạng, còn làm chủ tập thể vừa là công cụ, vừa là mục đích. Anh dùng nó để vận động xã hội thì đó là công cụ, đến khi anh hướng về nó, hoàn thiện nó thì đó là mục đích.

Nhưng, ở thời điểm đó, khi  đã học quá nhiều thuyết lý, nghe vậy, tôi đã hoang mang.

Đến bây giờ, khi đã có dịp kiểm nghiệm, tôi rất tự hào là mình có người cha đã nhìn ra điều đó.

Hạnh phúc ư – có lẽ cha tôi là người khác thường

Soạn: AM 830695 gửi đến 996 để nhận ảnh này
Cố TBT Lê Duẩn và gia đình (hàng sau từ trái sang: con trai Lê Kiên Thành, con gái Lê Tuyết Hồng, con dâu Tú Khanh và cháu nội (bên phải) cháu ngoại (bên trái). Ảnh tư liệu

Sống bên cạnh một người cha mà “mỗi ngày, mở mắt ra đã nhìn thấy đất nước, nhắm mắt lại cũng nhìn thấy đất nước”, anh có cảm thấy cô đơn không?

– Cô đơn. Vâng! Vâng, tôi từng đối diện với cảm giác đó khi còn rất nhỏ. Khi còn ở bộ đội, trong một bức thư gửi cho ba, tôi đã viết: “Có lẽ con là người ít cảm nhận được tình cảm gia đình nhất…”

Mẹ trở lại miền Nam năm 1964 khi tôi mới 9 tuổi. Ba thì luôn luôn nghĩ về việc lớn, thỉnh thoảng lại giật mình, hỏi: “Con học lớp mấy rồi”. Ba tôi có đặc điểm là coi con như bạn, như đồng chí, không có xoa đầu… ngay từ khi con còn nhỏ cũng chỉ nói chuyện chính trị với con thôi. Tôi nhớ là không bao giờ ông đùa với trẻ con trong nhà. Sự quan tâm hỏi han của ông cũng chỉ là: Trong lớp con có bạn nào nghèo không?…

Có khi nào anh đặt câu hỏi: với vị trí của mình, tại sao cha anh lại đành để mẹ anh phải vào Nam chiến đấu, trong khi ba con nhỏ dại?

– Lớn hơn tất cả là niềm tự hào vô cùng của chúng tôi đối với người cha với tất cả những gì ông đã làm cho đất nước này. Và sự thấu hiểu, thông cảm sâu sắc về đời sống riêng tư của gia đình. Số phận của gia đình tôi nằm trong số phận của đất nước trong thời kỳ đó. Nếu không phải là con của hai người cộng sản chân chính, có lẽ tôi đã không thể có niềm tin tuyệt đối như thế khi mà hàng ngày, trong công việc của mình là một doanh nhân, tôi đã phải đối diện với bao nhiêu chuyện chướng tai gai mắt…

Khi đọc xong bài viết trên Tiền phong về “Người vợ miền Nam của cố Tổng bí thư Lê Duẩn”, tôi thấy cha anh có cuộc đời riêng đầy trắc ẩn…Có phải vậy không?

– Cũng như những người cộng sản chân chính khác, cha tôi coi hạnh phúc của mình hòa trong hạnh phúc chung của dân tộc. Còn nếu khi xảy ra sự không đồng thuận nào đó thì một lãnh tụ như cha tôi  phải đặt quyền lợi đất nước lên trên hết.

Hơn nữa, cha tôi là một người đặc biệt. Có thể, ông hiểu được nhu cầu hạnh phúc của nhân dân và cả đời nỗ lực vì điều đó nhưng cá nhân ông cũng không cắt nghĩa nổi thế nào là hạnh phúc. Ông loay hoay với nó và nhiều khi ông cứ hỏi chúng tôi là: “Khi ba đang ở tù, bị đánh đập nhưng ba nghĩ đang tham gia vào một việc lớn của đất nước, ba thấy hạnh phúc tràn ngập, không thấy tù đày là tù đày nữa. Thế nhưng khi ở cương vị Tổng Bí thư, ngồi trên xe hơi, thấy ông già kéo xe đi qua, ba thấy vô cùng đau khổ”.

Cho nên hạnh phúc là gì, đau khổ là gì khó mà cắt nghĩa nổi một cách rạch ròi. Hạnh phúc có phải là vật chất người ta đang có, có phải là quyền lực người ta muốn có? Có phải tất cả những điều đó mang đến cho người ta hạnh phúc không? Hạnh phúc thật sự của mỗi con người là khi người ta dung hòa được giữa mong muốn cá nhân và hiện thực xã hội…

Anh có “nối” định nghĩa về hạnh phúc của cha mình với cuộc sống hôm nay không?

– Tôi muốn nói về hạnh phúc của cả dân tộc. Mỗi dân tộc phải tìm con đường hạnh phúc riêng của mình. Không thể có mô hình hạnh phúc chung cho số đông.

Nếu bây giờ chúng ta quay lại CNTB có nghĩa là chấp nhận mãi mãi đi sau thế giới còn nếu tìm được một con đường riêng thì có thể đến được một cái đích hạnh phúc theo cách của mình. Có thể lúc đó, có thể nói rằng chúng ta chỉ có 1000 đô la/ đầu người thôi nhưng mà cuộc sống của người VN tràn ngập hạnh phúc.

Có thể anh lại duy ý chí khi “khuyên” mọi người chấp nhận cuộc sống tạm đủ?

– Ông cha ta từng nói: “Đuôi tôm nấu với ruột bầu, chồng chan vợ húp gật đầu khen ngon”. Nhìn ở một góc độ nào đó, ông cha ta đã ca ngợi cách tổ chức tổ chức cuộc sống tốt trong điều kiện có thể .

Tôi hiểu rằng chỉ có thể cảm nhận được cốt lõi của hai chữ hạnh phúc nếu cân bằng được nhu cầu vật chất với giá trị tinh thần và hướng đến những giá trị thực của cuộc sống. Ví dụ ngay trong gia đình, trước đây chỉ có 2 chiếc xe đạp nhưng hai vợ chồng cảm thấy hạnh phúc, con cái ngoan ngoãn. Còn có thể khi đã cố gắng để có xe máy, rồi xe hơi nhưng con bị nghiện, vợ chồng hục hặc. Như vậy người khi chỉ có 2 chiếc xe đạp kia không phải tự huyễn hoặc mà họ có hạnh phúc thật sự. Nếu người ta cố quá sức mình, cố bằng bất cứ gía nào cho bằng người khác, thì cũng là đồng nghĩa với bất hạnh.

Hai mươi năm ngày mất của cố Tổng bí thư Lê Duẩn, anh nhớ điều gì nhất ở cha mình?

– Cha tôi là một người cộng sản. 20 năm đã qua, cuộc sống có nhiều điều tốt đẹp hơn nhưng cũng có quá nhiều giá trị “cộng sản” bị phai nhòa. Nhưng tôi luôn tin ở chân lý và lý tưởng mà hàng triệu người như cha tôi đã vì nó mà sống và chết. Để vượt qua những khó khăn, cám dỗ trong cuộc sống hiện tại, tôi luôn nhớ lời cha tôi thường nói với đồng chí của Người và các con: “Là người cộng sản, mỗi ngày hãy tự kết nạp lại mình vào Đảng”.

  • Lương Bích Ngọc (thực hiện)

http://vietnamnet.vn/psks/2006/07/589539/

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: